زیست پژوهان

زيست شناسي (1) سال دوم متوسطه

  فصل پنجم : تغذيه و گوارش

چهار مرحله اصلي تغذيه و گوارش در جانداران

1- بلع:  فزو بردن غذا از دهان به معده

2- گوارش:

     گوارش مکانیکی: خرد کردن ذرات درشت غذا به تکه های کوچک

       گوارش شیمیایی:تجزیه پلی مر ها به مونومر های سازنده آن به کمک  آنزیم ها

3- جذب:  ورود مولکول های مونومر به سلولهای پوشاننده سطح روده و پس  از آن ورود به خون

4- دفع مدفوع:خروج مواد گوارش نیافته به همراه ترشحات لوله گوارش از بدن

نکات :

-- نوع غذا و روشهاي گوارش آن در جانداران مختلف، متفاوت است.

-- هر جاندار براي تغيير دادن و جذب غذا بايد محيطي براي عمل کردن  آنزيم هاي گوارشي ايجاد کند.

--انواع جانوران بر حسب نوع غذایی که می خورند:

**علف خواران

مثال: فیل -  اسب -  گاو ...

**گوشت خواران

مثال: مار- شیر- کوسه- وال - عنکبوت...

**همه چیز خواران:

مثال: انسان -  کرم خاکی -  گنجشک - مرغ خانگی ...

انواع گوارش در جانداران:

1- فاقد لوله گوارش

2-  فقط گوارش درون سلولی

3- کیسه گوارشی

             ( ابتدا گوارش برون سلولی سپس گوارش درون سلولی)

4- فقط گوارش درون سلولی

فاقد لوله گوارش :

-- فقط در جانوران انگل همچون کرم کدوی مشاهده می شود.

-- غذای خود را از مواد گوارش یافته جانوران میزبان بدست می آورند.

--کرم کدوي گاوي:

      - انگل روده ی انسان می باشد.( درجانوران دیگر نیز وجود دارد. )

      - نواری شکل است.

      - لوله گوارش و دهان ندارد.

      - غذای گوارش یافته (مونومر ) را از میزبان بدست می آورد.

فقط گوارش درون سلولی :

مثال :

     آغازیان جانور مانند تک سلولی ( آمیب – پارامسی ..)- اسفنج ها

- تمام مراحل گوارش در درون سلول انجام می شود.

کیسه گوارشی :

مثال : کیسه تنان ( هیدر – عروس دریایی ...)

- ابتدا گوارش برون سلولی سپس گوارش درون سلولی

- کیسه گوارشی فقط یک راه به بیرون دارد ( برخلاف لوله گوارشی  که دو منفذ دارد. )

- هیدر:

 - جانوری صیاد می باشد. که دارای بازو هایی می باشد که دارای نیش های زهری می باشند.

- مراحل گوارش در هیدر :

1- شکار توسط نیش بازو ها بی حس شده و ازوارد منفذ دهانی می شود.

2- آنزیم های گوارشی( هیدرولیز کننده ) توسط بعضی از سلول های پوشاننده کیسه گوارشی ترشح می شود.

3- شکار توسط تاژک های داخل کیسه گوارشی با آنزیم ها مخلوط می شود.

4- ذرات ریز شکار بوسیله فرایند فاگوسیتوز وارد سلولهای پوشاننده کیسه گوارشی می شود.

مراحل 2-3-4- گوارش برون سلولی می باشند.

5- گوارش درون سلولی درون سلول های پوشاننده کیسه گوارشی انجام ی شود.

6- مونومر ها جذب می شوند.

7 مواد باقیمانده از گوارش از طریق منفذ ورودی ( دهانی ) خارج می شود.

نکته:

 در تمام مراحل فوق جریانات آب نقش مهمی در جابجایی مواد دارند.

فقط گوارش درون سلولی :

- جانوران داری دستگاه گوارش کامل دارند :

  دهان - گلو- ...- روده – مخرج

- جهت حرکت غذا یک طرفه از دهان به مخرج است.( در حالت طبیعی )

- غذا ابتدا در لوله گوارشی کاملاً گوارش یافته و به صورت مونومر ها آماده جذب می باشند.

قسمت های مختلف دستگاه گوارش : ( با توجه به مطالب کتاب )

1-   دهان: محل ورود غذا

2-   حلق( گلو) : هدایت غذا به طرف مری

3-   مری : هدایت غذا به سمت معده

4-   چینه دان : ذخیره موقت  و نرم شدن غذا

5-   سنگدان : آسیاب نمودن غذا ویسله سنگریزه های موجود در غذای جانور – داترای ماهیچه های قوی ( در پرنده )

6-   معده: ذخیره موقت غذا و خرد نمودن با ماهیچه های قوی ( گوارش مکانیکی و شیمیایی در آن انجام می شود )

7-   روده : محل اصلی جذب مواد غذایی

8-   مخرج : محل دفع مواد گوارش نیافته و ترشحات لوله گوارش

در جانوران مختلف براساس نوع غذایی که می خورند قسمتهای مختلف دستگاه گوارش ویژگیها ی خاصی دارند.