زیست پژوهان

پروکاریوت : (  Prokaryote  )

اصطلاح پروکاریوت مرکب از دو واژه ( pro ) به معنی «پیش» و( kariote ) به معنی« هسته» است. این اصطلاح در مورد سلولی بکار می رود که فاقد هسته مشخص و اندامک ها ی محدود به غشای سلولی است. مانند باکتری ها

یوکاریوت :  (  Eukaryote )

واژه یوکاریوت به معنی سلولی که دارای هسته حقیقی و اندامک های محدود به غشای سلولی میباشد.

  مانند :  آغازیان – قارچ ها – گیاهان – جانوران

تفاوت سلول های پروکاریوتی و یوکاریوتی در نوع RNA  پلی مراز:

سلول های پروکاریوت فقط یک نوع RNA پلی مراز دارند.  (RNA  پلی مراز  پروکاریوتی، پروتئینی است؛ که تمام مراحل فرایند رونویسی را انجام می دهد.)

سلول های یوکاریوتی دارای سه نوع  RNA پلی مراز هستند :

  RNA   پلی مراز I      : ←   رونویسی از ژن های rRNA

  RNA   پلی مراز II     : ←   رونویسی از پیش ساز های mRNA و برخی RNA  های کوچک

  RNA   پلی مراز III   : ←   رونویسی از ژن های tRNA و نیز بعضی دیگر از RNA  های کوچک

تنها  یکی از دو زنجیره ی DNA رونویسی میگردد.     (ولی همیشه همان زنجیره ی DNA رونویسی نمی گردد، به طوری که برای بعضی از ژن ها یک زنجیره و برای ژن های دیگر زنجیره دیگر، رونویسی می گردد.)

 مراحل فرایند رونویسی:

بر اثر فرایند رونویسی ،mRNA ساخته می شود. ، مهم است بدانید که:

تمام DNA رونویسی نمی گردد ، و فقط بعضی از قسمت های DNA رونویسی می گردند.

( قطعاتی از DNA  که به صورت mRNA رونویسی می گردند، ژن(Gene) نام دارد.)

فرایند رونویسی در سلول های یوکاریوت کمی پیچیده تر از سلول های پروکاریوتی است.

تنها  یکی از دو زنجیره ی DNA رونویسی میگردد. (ولی همیشه همان زنجیره ی DNA رونویسی نمی گردد، به طوری که برای بعضی از ژن ها یک زنجیره و برای ژن های دیگر زنجیره دیگر، رونویسی می گردد.)

مرحله ی آغاز رونویسی :

رونویسی با اتصال RNA پلی مراز به منطقه راه انداز ( پیش بر : Promoter ) ، شروع می شود.

تعریف راه انداز (پروموتر) :

 قسمتی از ژن یا مولکول   DNA   ( بخش تنظیمی ژن)  است که امکان آغاز صحیح رونویسی را به RNA پلی مراز می دهد.

محل راه انداز: درست در قبل از محلی قرار گرفته که رونویسی از آنجا آغاز  می گردد.( در نزدیکی جایگاه آغاز رونویسی)

جایگاه آغاز رونویسی: اولین نوکلئوتیدی که از DNA  رونویسی می گردد.( طبق قرار داد آن را با   1+  نشان می دهند.)

نکته :

هنگامی که RNA  پلی مراز با ناحیه راه انداز  برهم کنش اختصاصی و محکمی  برقرار می کند،DNA  دو رشته ای را در این محل  از هم باز می کند ،که اصطلاحاً این ساختمان را حباب رونویسی گویند.

مرحله ی  طویل شدن زنجیره RNA  :

• آنزیم RNA  پلی مراز  روی مولکول DNA ( روی یکی از رشته ها ی DNA ) حرکت می کند.
• آنزیم RNA  پلی مراز  در مقابل هر یک از دئوکسی ریبونوکلئوتید های DNA ،ریبونوکلئوتید های RNA مکمل  را قرار می دهد.
• آنزیمRNA  پلی مراز  هر ریبونوکلئوتید جدید را به ریبونوکلئوتید قبلی متصل می کند.( پیوند فسفودی استری )

نکته: در فرایند رونویسی قواعد جفت شدن رعایت می شد و فقط یک تفاوت وجود دارد:

در مقابل دئوکسی ریبونوکلئوتید آدنین دار ( A  ) در DNA   ریبونوکلئوتید اوراسیل دار (U )  در RNA قرار می گیرد.

مرحله پایان رونویسی :  

• آنزیم RNA پلی مراز از جایگاه پایان رونویسی عبور کرده ، و از آنجا رونویسی میکند.
•  جدا شدن  RNA پلی مراز ، DNA و mRNA تازه ساخته شده از یکدیگر.   
• آزاد شدن mRNA برای مرحله ترجمه.

مقایسه فرایند های رونویسی و همانند سازی :