نرم تنان:
ویژگی های کلی نرم تنان:
       شاخه (Phylum) نرمتنان شامل موجوداتی چون حلزونها (Snails) ، لیسکها (Slugs) ، دو کفه ای ها (Clams and Oysters) ، هشت پاها (Octopuses) و ... می باشد.
      نرم تنان دارای ویژگی های مشترکی به شرح زیر می باشند:
1- پا جهت خزیدن و حرکت در حلزونها، برای کندن و فرو رفتن در گل و ماسه در دو کفه ای ها و یا برای صید و شکار در هشت پاها بکار می رود.
2- کلیه نرم تنان دارای عضوی به نام جبه (Mantle) می باشند که احشاء نرم تن را در بر می گیرد. جبه عضو منحصر به فردی است که در تمام افراد شاخه نرم تنان دیده می شود. جبه علاوه بر پوشش احشاء، نقش ترشح و ساخت صدف را نیز در این موجودات به عهده دارد.
3- بسیاری از نرم تنان از طریق تخم گذاری تکثیر می یابند. دستگاه گوارش اکثر آنها کامل می باشد. در حفره دهانی بیشتر آنان توده کروی شکل وجود دارد که در عقب آن عضو کيتيني و نواري شكل سوهانک (Radula) قرار دارد. بر روی این نوار دندانه های بسیار ریز در ردیفهای عرضی وجود دارد که نقش جویدن و آسیاب کردن غذا را به عهده دارند. حال آنکه عضو سوهانک در دو کفه ای ها مشاهده نمی شود. این عضو در بعضی گونه های برای شناسایی بکار می رود.
4- سیستم گردش خون شامل قلب، آئورت، عروق و حفرات متعدد خونی (اکثراً سیستم باز) است. سرپایان دارای گردش خون بسته می باشند.
5- سیستم تنفسی دارای یک یاتعدادبسیاری برانش یا ریه و عروق می باشد.
 نرم تنان در اشکال و اندازه های مختلف می باشند. طول کیتون ها (Chiton) از یک تا 18 سانتیمتر، حلزونها از یک میلیمتر تا 24 سانتیمتر و یا بیشتر می باشد ولی اکثراً کمتر از 5 سانتیمتر می باشند. طول صدف دو کفه ای ها بین یک تا 90 سانتیمتر در نوسان می باشد. نرم تنان دارای توزیع وسیعی در مکان و زمان بوده و بر طبق اطلاعات بدست آمده از نمونه های فسیلی و روشهای جدید اندازه گیری، ریشه در دوره کامبرین (Cambrian) یعنی حدود 600 میلیون سال پیش داشته و کلیه گروههای مهم آنها تا پایان کامبرین به وجود آمده اند. لذا این موجودات خیلی قدیمی بوده و از میلیونها سال پیش روی کره زمین می زیسته اند. نرم تنان از لحاظ تعداد و تنوع دومین شاخه بزرگ جانوری بوده و از نظر کمی بعد از بندپایان قرار دارند. بر اساس اطلاعات موجود حدود 200 هزار گونه فسیلی و 80 هزار گونه زنده شناسایی شده است. این موجودات در محیط های مختلف مثلاً اعماق بیش از 5000 متر دریاها و ارتفاعات افزون بر 5400 متر هیمالیا زیست می نمایند. بعلاوه نقش آنها در طول قرون و اعصار در چرخه زندگی و تکامل انگلهای دو میزبانه (Digenea) حائز اهمیت می باشد.
      از طرف دیگر نرم تنان همیشه از نظر اقتصادی ارزشمند بوده اند و بسیاری از گونه های آنها به عنوان غذا، حتی امروزه مورد توجه است. صدف بعضی از گونه ها به عنوان پول، دکمه و زیورآلات بکار گرفته می شده است، و به این ترتیب از نظر مطالعات فرهنگی گذشته نیز کاربرد دارند.از اطلاعات مربوط به نسبت رشد طبیعی، تولید مثل و عوامل موثر بر جایگزینی جمعیت های آنها در بررسی مشکلات آلودگی های انسانی ونظارت بیولوژیکی منابع آبی  استفاده می شود.
 
رده بندی نرم تنان (Classification of Mollusca)
شاخه نرمتنان (Phylum Mollusca) به 8 رده تقسیم می شود:
1- رده کفدوفویتا (Caudofoveata)
2- رده افپلاکوفورا (Aplacophora or Solenogasters)
3- رده مونوپلاکوفورا (Monoplacophora)
4- رده پلی پلاکوفورا (Polyplacophora) کیتون ها
5- رده اسکافوپودا (Scaphopoda)
6- رده سرپایان (Cephalopoda)
7- رده دو کفه ای ها (Lamelibranchiata)
8- رده شکم پایان (Gastropoda)
نرم تنان جز معدود گروه های جانوری هستند که مورد علاقه افراد عادی و متخصصین می باشند و بخش جدانشدنی در مطالعات فونستیک به ویژه مطالعات در محیط های دریایی و آب شیرین هستند.علیرغم تعداد، اهمیت و علاقه عموم به آنها مطالعات منسجم و کافی بر روی گونه های آنها در ایران  صورت نگرفته است و فهرست تقریباً کاملی از گونه ها و پراکنش آنها وجود ندارد.  بخش نرم تنان مشتمل بر حدود 5000 نمونه از انواع شکم پایان، دو کفه ای ها و صدف های عاج فیلی می باشد که از نواحی مختلف ایران به ویژه خلیج فارس و دریای عمان جمع آوری گردیده اند. بخش بزرگی از این نمونه ها در بر گیرنده نمونه های جمع آوری شده توسط مرحوم دکتر تجلی پور می باشد. این نمونه ها به دلیل اینکه قبل از بحران های زیستی چند ساله  اخیر در منطقه خلیج فارس جمع آوری شده اند دارای ارزش بسیاری می باشند و می توانند در مطالعات مربوط به بررسی این تغییرات بکار روند.  از آنجایی که فقدان اطلاعات در باره گونه های آب شیرین و خاکزی شکم پایان در ایران محسوس تر می باشد  این بخش اهتمام خاصی در جمع آوری نمونه های شکم پایان آب های داخلی و خاکزی ایران داشته و هم اکنون ماموریت های مطالعاتی و جمع آوری خود را بر روی آنها متمرکز نموده است و در این راه از همکاری اساتیدی که در این زمینه تجربه دارند بهره می برد .   
بخش بندپایان:
 
بخش بندپایان دفتر تنوع زیستی و ذخایر ژنتیکی در جهت جمع آوری ومطالعه وشناسایی گونه های جانوری وگیاهی، تجهیزموزه های تاریخ طبیعی، تکمیل بانک اطلاعات نمونه ها، نهایی نمودن شاخص های تنوع زیستی کشور،تکمیل اولویت های پژوهشی تنوع زیستی کشور، تکمیل آرشیو عکس و فیلم تنوع زیستی، تکمیل نمایشگاه موزه تنوع زیستی، بازبینی و شناسایی مجدد نمونه های موزه های تاریخ طبیعی، ترجمه وچاپ مقالات مرتبط با تنوع زیستی و نیز پیگیری و اجرای مصوبات استانی هیات دولت فعالیت دارد.
در این بخش 500,10 نمونه ایرانی و 100,1 نمونه خارجی شناسایی شده است که در مجموع به تعداد  600,11 می باشند و کل بندپایان این دفتر توسط بخش تحقیقات رده بندی حشرات مؤسسه تحقیقات و بیماریهای گیاهی مورد بررسی قرار گرفته و حدود 1650 گونه تعیین نام شده است.
 
 
SPECIES
GENUS
FAMILY
ORDER
37
20
9
ODONATA
65
51
8
ORTHOPTERA
6
7
3
MANTODEA
3
4
2
BALTTARIA
3
3
2
DERMAPTERA
1
1
1
PHTHIRAPTERA
13
11
6
HOMOPTERA
24
19
1
HETEROPTERA
205
173
34
COLEOPTERA
38
29
22
DIPTERA
571
351
27
LEPIDOPTERA
HETEROCERA
181
84
8
LEPIDOPTERA
RHOPALOCERA
440
199
21
LEPIDOPTERA
EXOTIC
42
35
15
HYMENOPTERA
16
29
16
ARANEAE
12
9
3
SCORPIONIDA
-
2
1
PHALANGIDA
22
7
2
IXODIDA
1
2
1
PROSTIGMATA
1
2
2
ANOSTRACA
1
1
1
THORACICA
13
9
8
DECAPODA
7
1
1
AMPHIPODA
1
5
5
ISOPODA
1703
1054
199
TOTA

 

منبع :http://www.irandoe.org