دوکفه ای ها : Bivalvia
دوکفه ای ها : Bivalvia
Bivalvia گروهی از Mollusca هستند که هم در محیط های دریایی (Marine) و هم در
محیط های آب شیرین (Fresh water) زندگی می کنند .
در حادثه اسکلتی شدن (Skeletonization Event) آغاز کامبرین ، دوکفه ای ها نیز ظاهر شدند .
دارای پوسته آراگونیتی هستند ((CaCo3 . امکان دارد پوسته از کلسیت با منیزیم زیاد تشکیل شده باشد .
علاوه بر عناصر اسکلتی سازنده پوسته ، ترکیبات آلی نیز در صدف وجود دارد .
ماده پروتئینی به نام Conchiolin در صدف ها شناسایی شده است و امکان دارد به صورت جزئی
سایر عناصر مثل منیزیم ، سیلیسیم و همین طور برخی از اسیدهای آمینه نیز در ترکیب حضور داشته
باشند .
دوکفه ای ها ارگانیسم های بی مهره کف زی (Benthic) هستند وبه صورت آزاد و ثابت زندگی می کنند .
برخی از آنها توان شنا کردن دارند البته در مسافتهای کوتاه مثل ......... Pecten که قدرت شناگری دارد .
Pecten یک دوکفه ای است و از دوره ائوسن تا عهد حاضر یافت می شود . دارای سطح مقطع مثلثی
شکل و از نظر دندان بندی Disodont دارای یک اثر ماهیچه ای و در سطح خارجی دارای خطوط
شعاعی برجسته است و همچنین دارای Auricle .... زوائد مثلثی شکلی که اطراف Beck قرار دارد .
برخی بر سطح رسوبات زندگی می کنند (Epi fauna) و قطعاً بعضی از آنها هم در داخل روسوبات هستند
(In fauna) یعنی درون رسوب زی هستند .
برخی از آنها دارای ابعاد بزرگ هستند که امکان دارد طول آنها به 1 تا 1.5 متر نیز برسد .
یک گروه از دوکفه ای ها که (Rudist ) نامیده می شوند ، از سازندگان اصلی ریفها (Reef) در
زمان ژوراسیک به ویژه کرتاسه بوده اند . این گروه از دوکفه ای ها از ارزش بسیار زیادی در
مطالعات چینه شناسی و به ویژه بازسازی های محیطی برخوردارند . اساساً زمان کرتاسه را می توان با رودیست ها شناسایی کرد .
اولین قسمت اسکلتی که جانور ترشح می کند پروتوکنش (Protoconch) نامیده می شود .
عضوی سخت ، ارتجاعی از جنس مواد آلی که با انقباض خودش سبب باز و بسته شدن کفه ها از همدیگر می شود لیگامنت (Ligament ) نام دارد و در مراحل فسیل شدن از بین می رود و شیار باقی می ماند .
اگر لیگامنت در بالای سطح دندانی قرار گیرد ............. لیگامنت خارجی است ......External L.))
اگر لیگامنت در پایین سطح دندانی قرار گیرد ............. لیگامنت داخلی است .......(Internal L.)
به لیگامنت داخلی ........... Resilium هم گفته می شود و بخش اسکلتی که Resilium را در
بر می گیرد Resilifer نام دارد .
اگر Resilifer قاشقی شکل باشد Chondrophore است .
در سطح داخلی صدف که نگاه میکنیم اثرات ماهیچه ای (Muscle Scar) می بینیم ، ماهیچه هایی که سبب باز و بسته شدن کفه ها می شود . از نظر تعداد ماهیچه دوکفه ای ها را به دو گروه تک
ماهیچه ای (Monomyair) و دو ماهیچه ای (Dimyir) تقسیم بندی می کنند .
اثرات ماهیچه ای اگر هم اندازه باشند Isomyair و اگر هم اندازه نباشند Heteromyair نامیده
می شوند.
جهتی که منقار یا Beck قرار دارد را جهت جلویی یاAnterior و جهت عکس را جهت عقبی
یا Posterior می نامند .
اثر ماهیچه ای که در مجاور منقار یا نزدیکی منقار است را ................. اثر ماهیچه ای Anterior
و اثر ماهیچه ای که دور از منقار است را ......................... اثر ماهیچه ای Posterior می نامند .
بخش های نرم بدنی پلسی پودا توسط یک پوشش چین خورده به نام پالی یوم (Pallium) در بر گرفته
می شود وظیفه Pallium ترشح عناصر اسکلتی است .
محل اتصال Pallium در سطح داخلی کفه ها به صورت یک خط راست است که به این خط Pallial line
گفته می شود و دو اثر ماهیچه ای را به هم متصل می کند .
در برخی از دوکفه ای ها این خط به صورت خمیده و انحنایی می باشد .
عضوی از بخش Posterior و در قسمتی که Pallial line قرار می گیرد خارج می شود که به آن
سیفون (Siphon) گفته می شود .
در جهت Anterior و Posterior ............................... طول (length) قرار دارد
و در جهت Beck و Commissore ............................. عرض (Width) قرار دارد .
در سطح خارجی در برخی از دوکفه ای ها امکان دارد خطوط عرضی نیز دیده شود . اثر این خطوط رشد بر روی سطح خارجی صدف در مراحل متوالی رشد صدف بر روی اسکلت باقی می ماند که امکان دارد منظره برگه برگه را ایجاد کند . علاوه بر خطوط شعاعی و عرضی در سطح خارجی امکان دارد خار های کوتاه و طویل یا تیغه های اسکلتی نیز وجود داشته باشد . دوکفه ا ها را بر اساس دستگاه تنفس و سیستم دندان بندی آنها تقسیم بندی می کنند .
سیستم دندان بندی در پلسی پودا
1. Dysodont (نارس دندانها) : در این گروه از دوکفه ای ها دندان به معنای واقعی وجود ندارد .
برآمدگی بالشتک مانند در یکی از دوکفه ها و فرو رفتکی ناودانی شکل در کفه مقابل سبب اتصال و لولا شدن کفه ها به هم می شود .
2. Isodont (دو دندانها) : در این گروه از دوکفه ای ها دو دندان هم اندازه و هم شکل وجود دارد .
3. Taxodont (ردیف دندانها) : در این گروه از دوکفه ای ها در سطح دندانی دارای تعداد زیادی دندان
که امکان دارد بر روی سطح دندانی مستقیم یا قوسی شکل ردیف و مرتب شده اند تشکیل شده است .
4. Heterodont (ناجور دندانها) : این گروه از دوکفه ای ها در حال حاظر از فراوانی و تنوع
زیادی برخوردارند .
5. Pachyodont (ضخیم دندانها) : دارای دندانهای ضخیم هستند .
6. Schizodont : این گروه از دوکفه ای ها دارای یک دندان انشعابی به شکل حرف Y در یکی از کفه ها و دندان مثلثی شکل در کفه مقابل هستند .
منبع:
نویسنده : عبدالرشید زبـرجد