دندان در پستان دارن

دندان(teeth)

همه ی پستانداران بجز عده ی خاصی از وال ها، پلاتی پوس، گورکن و موچه خواران، بقیه دارای دندان هستند. دندان ها در پستانداران تخم گذار (monotremes) تنها به صورت موقتی تشکیل می شود و بعداً از بین می رود.

در عده ای از وال ها (Baleen) به حای دندان پرده ای از جنس کراتینی و فیبری از سقف دهان به سمت پایین آویزان است و دارای منافذی است(شانه ای شکل)که به این طریق به صورت  (filter feeding) تغذیه می کند.

با باز کردن دهان آب از منافذ وارد می شود و مواد غذایی گیر کرده و بعد از ن غذا را یکجا می بلعد. در بعضی وال ها پرده ی شانه ای در کنار های دهان قرار دارد و به کمک زبان بزرگ آب را در کنار پرده ها می فشارد. البته وال های دندان دار هم وجود دارد که همان دولفین ها هستند. دندان ها به صورت دندان های (homodont) هستند. 

به طور تیپیک پستانداران داندان های(diphyodont)یعنی در آن ها در طول دوران زندگی دوبار دندان به وجود می آید.

داندان ها عبارت هستند از : داندان های شیری(Milk teeth)  که بعداً می ریزد و جای خود را به دمدان های دایمی(Permanent teeth) می دهند.

در پستان داران بر خلاف گروه هومودونت ها( گروه قبلی) هترودونت هستند(به استثنای بعضی). انواع دندان های برای برای کار  های خاصی مثل بریدن( catting)، نیش گرفتن-گاز گرفتن(nipping)، جویدن(gnawing)، پاره کردن(tearing) و آسیاب کردن(grinding) تخصص یافته اند.

در پستان داران به طور کلی چهار نوع دندان با فرمول دندانی (Dental formula) متفاوت وجود دارد.

1- دندان های پیش (incisors)  که به تعداد 2 الی 5 عدد با تاج ساده و لبه های تیز برای چیدن (snipping) و یا جویدن و یا گاز گرفتن(Biting) به کار می رود. در بعضی پستانداران مثل فیل ها این دندان ها بسیار طویل شده و به شکل عاج در آمده است. عاج، استفاده ی غیر تغذیه ای پیدا کرده و برای گرفتن درختان و دیگر اشیاء بزرگ به کار می رود.

2-دندان های نیش( canines) یک عدد با تاج مخروطی بلند که حهت سوراخ کردن طعمه(piercing) تخصص پیدا کرده است. در شیر ماهی و خوک ماهی داندان نیش فوقانی، بلند شده (شبیه عاج) و برای کشاندن خود روی یخ و شاید برای به چنگ آوردن صدف های کف دریا بکار می رود. در بسیاری از نخستی ها، دندان نیش بزرگ بوده و در موجود نر بزرگتر از جنس ماده است.

3- آسیای کوچک( premolars)  که حدود 2 الی 4 عدد بوده با تاج های پهن شده و یکی دو عدد برجستگی که جهت عمل عمل بریدن و قیچی کردن بکار می رود.

4- آسیای بزرگ( molars)  به تعداد 3 عدد با حجم بزرگ و لبه های چین خورده ی متعدد که برای له کردن ( crushing) و جویدن ( mastication) به کار می رود.


مطلب زیر در مورد فرمول دندانی پستانداران می باشد.


The number of teeth of each type is written as a dental formula for one side of the mouth, or quadrant, with the upper and lower teeth shown on separate rows. The number of teeth in a mouth is twice that listed as there are two sides. In each set, incisorsدندان های پیش  (I) are indicated first, caninesدندان های نیش (C) second, premolarsدندان های آسیای کوچک  (P) third, and finally molarsدندان های آسیای بزرگ  (M), giving I:C:P:M.[7][8] So for example, the formula 2.1.2.3 for upper teeth indicates 2 incisors, 1 canine, 2 premolars, and 3 molars on one side of the upper mouth.

The deciduous dental formula is notated in lowercase lettering preceded by the letter d: e.g. di:dc:dm.[8] An animal's dentition for either deciduous or permanent teeth can thus be expressed as a dental formula, written in the form of a fraction, which can be written as Upper: I.C.P.M, lower: I.C.P.M, or I.C.P.M / I.C.P.M.[9][8] For example, the following formulae show the deciduous and permanent dentition of all catarrhine primates:

  1. Deciduous: (di2 − dc1 − dp2) / (di2 − dc1 − dp2)x2 = 20.[5] This can also be written as Upper: di2.dc1.dp2, lower: di2.dc1.dp2. Or as Upper: 2.1.2, lower: 2.1.2, if the fact that it pertains to deciduous teeth is clearly stated, per examples found in some texts such as The Cambridge Dictionary of Human Biology and Evolution[8]
  2. Permanent: (I2 − C1 − P2 − M3) / (I2 − C1 − P2 − M3) = 32.[5] This can also be written as Upper: 2.1.2.3, lower: 2.1.2.3. When the upper and lower dental formulae are the same, some texts write the formula without a fraction (in this case, 2.1.2.3), on the implicit assumption that the reader will realise it must apply to both upper and lower quadrants. This is seen for example throughout The Cambridge Dictionary of Human Biology and Evolution.


The greatest number of teeth in any known placental mammal was 48, with a formula of Upper: 3.1.5.3, lower: 3.1.5.3.[7] However, no existing (or extant) placental mammal has this number. In extant placental mammals, the maximum dental formula is: Upper: 3.1.4.3, lower: 3.1.4.3 Mammal teeth are usually symetrical, but not always. For example, the aye-aye has a formula of Upper: 1.0.1.3, lower: 1.0.0.3, demonstrating the need for both upper and lower quadrant counts.[8]

Some examples of dental formulae[a]
مثال هایی از فرمول های دندانی در پستانداران مختلف
MAMMAL DENTAL FORMULA COMMENT
Non placental . Non-placental mammals such as marsupials can have more teeth than placentals. For example, the opossum (below)
Opossum
 Upper: 5.1.3.4, lower: 4.1.3.4
Placental . Some examples of dental formulae for placental mammals
Human (deciduous teeth) Upper: 2.1.2, lower: 2.1.2
Human (permanent teeth) Upper: 2.1.2.3, lower: 2.1.2.3[9] This pattern is shared with Apes and Old World monkeys (excluding Prosimii), and is sometimes known as the cercopithecoid dental formula.[11]
Aye-aye Upper: 1.0.1.3, lower: 1.0.0.3[12] A Prosimian. The Aye-aye's deciduous dental formula (dI:dC:dM)is Upper: 2.1.2, lower: 2.1.2[8]
Eulemur Upper: 3.1.3.3, lower: 3.1.3.3 Prosimian genus to which the large Malagasy or 'true' lemurs belong.[13] Ruffed lemurs (genus Varecia),[14] Dwarf lemurs (genus Mirza),[15] and Mouse lemurs (genus Microcebus) also have this dental formula, but the mouse lemurs have a dental comb[16]
Euoticus Upper: 2.1.3.3, lower: 2.1.3.3 Prosimian genus to which the needle-clawed bushbabies (or galagos) belong. Specialised morphology for gummivory includes procumbent dental comb and caniniform upper anterior premolars.[13]
Indri See comment A prosimian. Dental formula disputed. Either Upper: 2.1.2.3, lower: 2.0.2.3 or Upper: 2.1.2.3, lower: 1.1.2.3. Proponents of both formulae agree there are 30 teeth and that there are only four teeth in the dental comb.[17]
Sifakas See comment Prosimians. Dental formula disputed. Either Upper: 2.1.2.3, lower: 2.0.2.3 or Upper: 2.1.2.3, lower: 1.1.2.3. Possess dental comb comprising fourt teeth.[18]
Slender loris
Slow loris		 Upper: 2.1.3.3, lower: 2.1.3.3 Prosimians. Lower incisors and canines form a dental comb; upper anterior dentition is peg-like and short.[19][20]
Lepilemur Upper: 0.1.3.3, lower: 2.1.3.3 A prosimian. The upper incisors are lost in the adult, but are present in the deciduous dentition.[21]
Tarsiers Upper: 2.1.3.3, lower: 1.1.3.3 Prosimians.[22]
New World anthropoids See comment All New World anthropoids have a dentition formula of Upper: 2.1.3.3, lower: 2.1.3.3 or Upper: 2.1.3.2, lower: 2.1.3.2[11]
Armadillo Upper: 0.0.7.1, lower: 0.0.7.1[23]
Cat Upper: 3.1.3.1, lower: 3.1.2.1[9] The last upper premolar and first lower molar of the cat, since it is a carnivore, are called carnassials and are used to slice meat and skin. This means that the carnassials are always the fourth upper premolar and the first lower molar
Raccoon Upper: 3.1.4.2, lower: 3.1.4.2
Horse (deciduous) Upper: 3.0.3.0, lower: 3.0.3.0[24][25]
Horse (permanent) Upper: 3.0-1.3-4.3, lower: 3.0-1.3.3 Permanent dentition varies from 36-42, depending on the presence or absence of canines and the number of premolars.[26] The first premolar (wolf tooth) may be absent or rudimentary,[24][25] and is mostly present only in the upper (maxillary) jaw.[25] The canines are small and spade-shaped, and usually present only in males.[26] Canines appear in 20-25 % of females and are usually smaller than in males.[25][b]
Rabbit Upper: 2.0.3.3, lower: 1.0.2.3 [9]