به نقل از "وبلاگ از شما چه پنهون" نوشته ی استاد کرام الدینی

عروسک های زنده یا دروغ علمی؟

یکی از مقاله هایی که در تاریخ دوشنبه ۲۹ اسفندماه ۱۳۹۰ در وبگاه دبیرخانۀ راهبردی زیست شناسی کشور در بخش مقاله های ارسالی منتشر شده است، خبر از ساخته شدن عروسک هایی زنده داده است که با فناوری مهندسی ژنتیک ساخته شده اند. بررسی این خبر نتایج جالبی دارد. در میان این خبر این جمله ها را می خوانیم (عیناً، بدون دستکاری و ویرایش):

 

        … شرکت bio-genica در استرلیا عروسک‌های جاندار موسوم به (Genpets) را به کمک علم مهندسی ژنتیک به این ترتیب که ترکیبی از ژن‌های خرگوش شامپانزه و خوک با استفاده از القای خواب زمستانی در جعبه نگهداری می‌شود و این جعبه ضربان قلب و میزان تازگی آن را نشان می‌دهد. در سراسر کره خاکی عرضه خواهد کرد… به گزارش خبرنگار سایت پزشکان بدون مرز  قد آن حدود ۲۰ سانتیمتر و قطرش ۷ سانتیمتر است و جثه آن از این بزرگ‌تر نمی شود کاملاً درد را احساس می‌کند ولی نمیتواند اصوات بلند تولید کند دارای خون عضله و استخوان است و پس از خروج از جعبه ظرف ۲۰ دقیقه بیدار شده و چشم‌هایش را باز می‌کند…

چند نکته، حاشیه و توضیح:

  • بی گمان انسان اندیشمند و متعهد، اگر نداند موضوع چیست و قضیه از چه قرار است و از کجا آب می خورد،  با خواندن این سطور به فکر فرو می رود و متأسف می شود. آیا می توان تصور کرد که در سدۀ بیست و یکم موجودی زنده که ژن های چند جاندار را در خود دارد، درد را حس می کند ولی نمی تواند فریاد بکشد، بازیچه کودکان شود؟ اما موضوع چیست و قضیه از چه قرار است و از کجا آب می خورد؟
  • این خبر در واقع موضوعی کهنه و مربوط به سال ها پیش است که با ترفند بریدن و چسباندن در تعداد زیادی از وبگاه ها و وب نوشته ها نقل شد.
  • خبر مورد بحث ما از وبگاهی که خود را «پزشکان بدون مرز» نامگذاری کرده، اما پر از آگهی های تبلیغاتی است عینا با همان اشتباهای تایپی (مانند استرلیا به جای استرالیا) برداشته شده است. با این تفاوت که تنظیم کنندۀ آن به توضیح این وبگاه که پیش از خبر با قلم درشت تاهوما نوشته شده است، توجه نکرده، یا شاید آن را نادیده گرفته است.
  • توضیح وبگاه پزشکان بدون مرز در بالای خبر این چنین است (بدون دستکاری و ویرایش):

خبر زیر واقعیت ندارد و یک مسئله تخیلی یک شایعه ، شوخی فریب آمیز یا شاید یک هشدار است . احتمالا بشر تکنولوژی و دانشی این عمل را  حدود ۱۵۰ سال بعد به دست می آورد.بنا به محاسباتی که در بیوفیزیک محاسباتی انجام شده است، ما تازه در اواسط قرن بیست و دوم قادر خواهیم بود به دانشی جزء به جزء از DNA دسترسی پیدا کنیم که امکان تولید این گونه موجودات را فراهم آورد. اطلاعات و دانش ما نسبت به ابر مولکول DNA و نیز هزاران مولکول پیچیدة دیگر در هستة سلول، در قیاس با دانشی که بتواند به ما امکان انجام پروژه‌هایی نظیرGenpets را بدهد، به غایت اندک و ناچیز است.

  • می توان با جست و جویی  مختصر در جهان وب شمار قابل توجهی وبگاه فارسی زبان یافت که به این موضوع پرداخته اند. مثلاً تعدادی از آنها عینا این متن را به شیوۀ بریدن و چسباندن (کپی – پیست) منتشر کرده اند:

… و البته نتیجه نیز همان بود که می پنداشتم  و یک جستجوی ساده در سایت های لاتین و در سایت شرکت مذکورwww.genpets.com   آشکار کرد  که این دروغی بیش نیست. البته جن پت به عنوان یک عروسک دست ساز و الکترونیکی  وجود حقیقی داشت اما جاندار بودن آن ملعبه ای بیش نبود که در پشت پرده حکایت از یک فتنه داشت . ..ویکی پدیا جن پت را از ابداعات مجسمه ساز و برنامه نویسی بنام Adam Brandejs اهل کانادا دانسته است.

اگر برای کسب اطلاع بیشتر به سایت این هنرمند (یعنی Adam Brandejs ) سر بزنیم، جملاتی در آن مشاهده می کنیم که ترجمۀ آنها چنین است

 

عجب! روی صفحۀ مشخصات من پیاده شده ای. دستت انداخته ام، اینجا چیزی گیرت نمی آید. نه، شوخی کردم. من آدمی فوق وحشتناکم. باور کنید. هستم. جانوران خانگی دوستم دارند. اگر هم اینجا پیاده شده ای تا پیشنهاد برگزاری نمایشگاه بدهی، اولین نفر نیستی؛ من در پاریس، هنگ کنگ، اتریش، نیویورک و  خیلی جاهای دیگر نمایشگاه داشته ام ( چون اینها بزرگ تر بوده اند، اول انها را نوشتم تا با حال تر جلوه کنم، بعدش چندتای دیگر را می نویسم تا با حال تر جلوه کنم، نوعی علاقه است؛ بله، به اندازه ای نمایشگاه تشکیل داده ام که لازم نیست فهرست شان را بنویسم. اما من این قدر با حال نیستم، فهرست آنها در شرح حالم وجود دارد. لطفاً نشانم بدهید…لطفاً؟) یا شاید آمده ای تا با پیشنهاد یک برنامه یا آگهی فوق جالب غافلگیرم کنید. دوستشان دارم مثل کوکا، آئودی، بل، ستلا آرتویز، پیتزای بوستون، باغ وحش تورنتو و خیلی چیزهای دیگر که یادم نمی‌آید … پس … نپرس. فقط این کارهایم را ببین. آه، بله، یادم رفت بگویم که من می توانم یک وب سایت طراحی کنم و در همان حال موتورسیکلت سواری کنم. بله می توانم. راست می گویم.

بنابراین، می تواینم نتیجه بگیریم که این خبر در واقع نوعی «دروغ علمی» است. منظور از «دروغ علمی» انتشار عمدی خبری دروغ در قالب واقعیتی علمی به هدف یا هدف های خاص است. بنابراین، دروغ علمی با خطا یا اشتباه سهوی و نادانسته از این لحاظ فرق دارد که عمداً و با هدف خاص منتشر می شود.

 

Genpet اثر هنری مجسمه ساز و برنامه نویسی کانادایی به نام Adam Brandejs است که از لاتکس و پلاستیک ساخته شده ، کاملاً دست ساز است و اعمالی همچون نفس کشیدن و تکان خوردن و غیره به وسیلۀ فنون رباتیک درون آن شبیه سازی شده است …

  • پس لابد بیهوده نیست که مدیر سایت دبیرخانۀ راهبری زیست شناسی کشور در تاریخ چهارم فروردین ۱۳۹۱ زیر این متن چنین نوشته است: « به ویکیپیدیا مراجعه نمایید»…